Sınav kaygısı: Ne yapmalı, ne okumalı?

Sınav kaygısı nedir?

Sınav günü yaklaştıkça uykuların kaçabilir, ders başına oturduğunda aklın başka yere gidebilir, sınav sabahı miden bulanabilir. “Ya hepsini unutursam, ya ailemi üzersem, ya bir yıl daha kaybedersem” cümleleri peş peşe gelir. Bunu YKS, LGS, KPSS ya da ehliyet sınavına hazırlanan pek çok kişi yaşar.

Bir miktar kaygı aslında yardımcıdır: Seni masaya oturtur, dikkatini açar. Sorun, kaygının bildiğin şeyleri bile hatırlayamayacağın kadar büyümesidir. Bu sayfa, kaygıyı yok etmeye değil, onu taşınabilir bir boyuta indirmeye yardım etmek için var.

Güçlü mümin hadisi

Sayfanın başındaki hadis, sınav kaygısı için neredeyse tam bir yol haritasıdır (Müslim 2664). Üç cümlesi üç adımdır:

1. Fayda verecek şeye sıkı sarıl. Yani çalış. Tevekkül, hazırlığın yerine geçmez. Kur’an da insana çabasından başkasının olmadığını hatırlatır (Necm 53:39).
2. Allah’tan yardım iste. Çalışmak ile dua etmek yarışmaz; ikisi birlikte yürür. Masaya otururken kısa bir dua, çalışmanın bereketini ister.
3. Acze düşme. “Nasılsa yapamayacağım” düşüncesi, kaygının en çok sevdiği cümledir. Hadis, insanı bu düşünceden uzak durmaya çağırır.

Hadisin son cümlesi de sınavdan sonrası içindir: Sonuç istediğin gibi gelmezse “keşke” diye kendini yiyip bitirme; “Allah takdir etti, dilediğini yaptı” de ve bir sonraki adıma bak.

Sınavdan haftalar önce

Kaygının büyük kısmı belirsizlikten gelir. Belirsizliği azaltan her şey kaygıyı da azaltır:

• Konuları küçük parçalara böl. “Bütün matematik” yerine “bugün iki konu, otuz soru” gibi ulaşılabilir hedefler koy.
• Sınav koşullarında deneme çöz. Süre tutarak çalışmak, sınav günü bedeninin o ortama alışık olmasını sağlar.
• Uykunu koru. Gece geç saatlere kadar çalışmak, ertesi gün öğrendiklerini hatırlamayı zorlaştırır.
• Hareket et. Kısa yürüyüşler ve molalar zihni tazeler.
• Kendini başkalarıyla kıyaslama. Herkesin hazırlık yolu farklıdır; senin ölçün dünkü hâlindir.

Ders başına otururken Tâhâ sûresindeki duayı ve “Rabbi zidnî ilmâ” duasını okuyabilirsin. Bu duaların tamamını Arapçası ve okunuşuyla sınav duası sayfasında bulabilirsin.

Ders çalışamıyorum, odaklanamıyorum

Kaygı bazen masaya oturmayı bile zorlaştırır: Kitabı açarsın, aklın sonuca gider, telefon eline gelir. Böyle zamanlarda büyük hedefler yerine küçük bir başlangıç seç. “Sadece on dakika çalışacağım” de ve başla; çoğu zaman on dakika yarım saate döner. Çalışırken telefonu başka bir odaya bırak, kısa molalar ver, her oturumun sonunda ne öğrendiğini iki cümleyle yaz. Peygamberimiz, Allah katında en sevimli amelin az da olsa devamlı olanı olduğunu söyler (Buhârî 6464). Her gün düzenli yapılan az çalışma, son haftaya sıkışmış uzun gecelerden daha çok iz bırakır ve kaygıyı da azaltır.

Sınav sabahı ve salonda

• Bir gece önce aklını kurcalayan korkuları bir kâğıda yaz ve yanına her biri için yapabileceğin tek bir şeyi ekle. Kaygıyı kâğıda dökmek, zihnin sabaha onu taşımak zorunda kalmamasını sağlar.
• Kahvaltını yap, su iç; aç ve uykusuz bir beden kaygıyı büyütür.
• Sabah evden çıkarken her işine besmeleyle başladığın gibi sınavına da “Bismillâh” diyerek başla.
• Salona erken git; telaş, kaygıyı büyütür.
• Kâğıt önüne gelince kalbin hızlanırsa birkaç kez yavaşça nefes al, nefesini uzatarak ver ve “Rabbi’şrah lî sadrî, ve yessir lî emrî” de.
• Takıldığın soruda durma; işaretle ve devam et. Bir soru, bütün sınav değildir.
• Hatırla: Allah hiç kimseye taşıyabileceğinden fazlasını yüklemez (Bakara 2:286).

Kararını verip işe yöneldiğinde Allah’a dayanmak Kur’an’ın öğüdüdür (Âl-i İmrân 3:159). Sınav salonuna girdiğinde karar verilmiş, hazırlık yapılmıştır; artık sırada güvenmek vardır.

Sınavdan sonra: “keşke” deme

Sonuç beklediğin gibi gelmeyebilir. Bu, emeğinin boşa gittiği anlamına gelmez. Kur’an, insanın hoşlanmadığı bir şeyin onun için hayırlı olabileceğini hatırlatır (Bakara 2:216). Kendine karşı da merhametli ol: Neyin işe yaradığını, neyin yaramadığını sakin bir zamanda yaz ve bir sonraki hazırlığı ona göre kur. Zorluğun yanında bir kolaylık vardır (İnşirâh 94:5-6).

Anne ve babalar için

Çocuğunun kaygısını artıran şey bazen sınavın kendisi değil, onu kaybetme korkusudur: ailesinin hayal kırıklığı. “Sonuç ne olursa olsun seni seviyoruz” cümlesi, hiçbir dersin veremeyeceği bir güven verir. Onu başkalarıyla kıyaslama, puan yerine emeğini takdir et, uykusunu ve beslenmesini gözet. Onun için gıyabında dua etmek de güzel bir destektir.

Ne zaman destek almalı?

Kaygı haftalardır uykunu, iştahını ya da okulunu ciddi biçimde etkiliyorsa, ders başına oturamıyorsan ya da panik nöbetleri yaşıyorsan yalnız uğraşma. Okulundaki rehber öğretmen ya da bir psikolojik danışman bu konuda çok yardımcı olabilir; psikiyatri randevusu MHRS üzerinden alınabilir. Göğüs ağrısı, bayılma ya da ciddi nefes darlığı varsa bunu kaygı sanma, hekime başvur; acil durumda 112’yi ara.

Kaygının genel hâli için kaygı duası, göğüs sıkışması için içim daralıyor sayfalarına da bakabilirsin.

Sınav ve esmalar

Bu hâle anlamca yakın isimler: Fettâh (kapalı kapıları açan), Alîm (her şeyi bilen), Vekîl (kendisine dayanılan) ve Latîf (lütfu ince olan). Bu isimlerle dua etmek için belli bir sayı şart değildir. İlim için okunan isimlere ilim için esmalar sayfasından bakabilirsin. Kaygını kimseye söyleyemiyorsan bu sayfadaki Nûr kartına yazabilirsin; yazdığın hiçbir yere gönderilmez.