Namaz tesbihatı nasıl yapılır?

Tesbihat nedir?

Tesbihat, farz namazın selâmından sonra yapılan kısa zikirlerin genel adıdır. “Tesbih” Allah’ı her türlü eksiklikten uzak tutmak, “tahmid” O’na hamd etmek, “tekbir” ise O’nun her şeyden büyük olduğunu söylemektir. Namazdan çıkan kişi, az önce Rabbinin huzurunda durduğu hâli hemen bırakıp gitmez; birkaç dakika daha O’nu anar, şükreder ve dua eder.

Diyanet’in açıklamasına göre tesbihat namaza dâhil değildir ama makbul ibadetler arasında yer alır. Kur’an da müminlere Allah’ı çokça anmalarını ve O’nu sabah akşam tesbih etmelerini öğütler (Ahzâb 33:41-42). Kalplerin ancak Allah’ı anmakla huzur bulacağını bildiren âyet (Ra’d 13:28), tesbihatın neden bu kadar sevildiğini de anlatır: Günde beş kez, birkaç dakikalık bir sükûnet.

Adım adım namaz tesbihatı

Hadislerde geçen zikirleri Türkiye’de yaygın olan sırayla bir araya getirdik. Her birinin kaynağı yukarıdaki kartlarda yazılıdır.

1. İstiğfar: Selâm verdikten sonra üç kez “Estağfirullah” de (Müslim 591).
2. “Allâhümme ente’s-selâm”: “Allâhümme ente’s-selâm ve minke’s-selâm, tebârekte yâ ze’l-celâli ve’l-ikrâm.”
3. Âyetü’l-Kürsî: Bakara sûresinin 255. âyetini oku. Diyanet bunun mendup olduğunu açıklar.
4. 33 Sübhânallah, 33 Elhamdülillah, 33 Allâhu ekber: Bu sayfadaki sayaçla ya da zikirmatik ile takip edebilirsin.
5. Tevhid ile yüze tamamla: “Lâ ilâhe illallâhü vahdehû lâ şerîke leh, lehü’l-mülkü ve lehü’l-hamdü ve hüve alâ külli şey’in kadîr” (Müslim 597).
6. Dua: Ellerini aç; önce Allah’a hamd et, Peygamberimize salavat getir, sonra kendi cümlelerinle dua et. Muâz’a öğretilen “Allâhümme e‘innî alâ zikrike…” duası bu an için güzel bir başlangıçtır.

Camide cemaatle tesbihat yapılırken müezzinin söylediği bazı ara cümleler (ör. tesbihe geçişi haber veren ifadeler) bu geleneğin bir parçasıdır; cemaatin birlikte hareket etmesini kolaylaştırır. Bu cümleler hadiste bu sırayla geçmez; tesbihatın özü yukarıdaki sünnet zikirlerdir.

Neden 33? Sayının kaynağı

Bu sayfadaki sayılar, sayısı hadiste açıkça geçen ender zikirlerdendir. Buhârî’nin rivayetinde fakir sahâbîler Peygamberimize gelip zenginlerin sadaka, hac ve cihadla sevapta öne geçtiğinden yakınır. Peygamberimiz onlara, her namazın ardından otuz üçer kez tesbih, hamd ve tekbir getirmelerini öğretir; bunu yapan kişiye, aynısını yapan dışında kimsenin yetişemeyeceğini söyler (Buhârî 843). Sonraki râvîler sayının nasıl tutulacağını tartışınca, hadisi aktaran Ebû Sâlih şöyle açıklar: “Sübhânallah, Elhamdülillah, Allâhu ekber de; her biri otuz üç olsun.” Sayfanın başındaki sayaç bu yüzden üç sözü birlikte sayar.

Müslim’deki rivayetlerde iki sahih yol vardır: 33-33-33 ve yüzü tevhidle tamamlamak (Müslim 597) ya da 33-33-34 (Müslim 596). Başka bir rivayette onar kez söylemek de geçer (Buhârî 6329). Vakti dar olan kişi kısa olanla yetinebilir. Sayı zikrin şartı değil, Peygamberimizin öğrettiği bir ölçüdür; Diyanet de zikirlerin belli sayıda okunmasının kabul için şart olmadığını açıklar.

Tesbihatın fazileti

Tesbihatla ilgili sahih hadislerde üç müjde öne çıkar. Birincisi, tesbihi yüze tamamlayanın hatalarının deniz köpüğü kadar olsa da bağışlanmasıdır (Müslim 597). İkincisi, bu zikirlerin söyleyenini “mahrum bırakmayan” sözler olarak anılmasıdır (Müslim 596). Üçüncüsü, imkânı kısıtlı olanlara sevapta yetişme yolu olarak öğretilmesidir (Buhârî 843). Hepsi bir müjde ve teşviktir; bir sonucun taahhüdü değildir. Bu sözleri yalnızca sevap hesabıyla değil, anlamlarını düşünerek söylemek tesbihatın asıl ruhudur.

Tesbih, parmak ya da zikirmatik

Peygamberimizin tesbihi eliyle saydığı rivayet edilir (Tirmizî 3486). Kadın sahâbîlere de tekbir, takdis ve tehlili sürdürmelerini ve bunları parmak uçlarıyla saymalarını, çünkü parmakların kıyamette sorguya çekilip konuşturulacağını söylemiştir (Ebû Dâvûd 1501). Tesbih ve dijital sayaçlar ise sayıyı kaçırmamaya yarayan araçlardır. Elinde tesbih yoksa sitedeki zikirmatik sayfasında tesbihatı 33-33-34 düzeniyle sayabilirsin.

Tesbihat ve esmalar

“Allâhümme ente’s-selâm” duasında Allah’ın iki ismi birlikte anılır: Es-Selâm, yani esenlik veren ve her türlü kusurdan uzak olan; Zü’l-Celâli ve’l-İkrâm, yani azamet ve ikram sahibi. Elhamdülillah sözü Hamîd ismine, Allâhu ekber sözü Kebîr ismine bakar. Her namazdan sonra bu isimlerle Allah’ı anmak, günde beş kez O’nun kim olduğunu kendine hatırlatmaktır. İçin daraldığında da tesbih bir sığınaktır: Kur’an, göğsü daralan Peygamberimize Rabbini hamd ile tesbih etmesini ve secde edenlerden olmasını öğütler (Hicr 15:97-98; içim daralıyor).