Yemek duası: Yemekten önce ve sonra okunan dualar

Yemek duası nedir?

Yemek duası, sofraya Allah’ın adıyla oturup sofradan O’na hamd ederek kalkmaktır. Sünnette bunun için uzun bir metin değil, iki kısa söz öğretilir: Başta “Bismillâh”, sonda “Elhamdülillâh”. Kur’an da müminlere Allah’ın verdiği temiz rızıklardan yemelerini ve O’na şükretmelerini söyler (Bakara 2:172). Şükredene nimetin artırılacağını bildiren âyet (İbrâhîm 14:7) sofra başındaki bu kısa hamdi de kapsar.

Müslim’in rivayet ettiği bir hadiste Peygamberimiz, Allah’ın bir lokma yiyip de O’na hamd eden, bir yudum içip de O’na hamd eden kulundan razı olduğunu söyler (Müslim 2734). Yani yemek duasının özü, ne kadar uzun okunduğu değil, yediğin her şeyin bir ikram olduğunu hatırlamaktır.

Yemekten önce: besmele

Peygamberimizin yanında büyüyen Ömer b. Ebû Seleme küçükken yemek tabağında elini oraya buraya dolaştırırmış. Peygamberimiz ona üç şey öğretmiş: “Evlat, Allah’ın adını an, sağ elinle ye ve önünden ye” (Buhârî 5376). Ömer, o günden sonra hep böyle yediğini anlatır.

Yemeğe başlarken besmeleyi unutmak da olur. Hz. Âişe’nin aktardığına göre bu durumda hatırlanan anda “Bismillâhi evvelehû ve âhirah”, yani “başında da sonunda da Allah’ın adıyla” denir (Ebû Dâvûd 3767; Tirmizî 1858). Yemeğin ortasında hatırlamak da yeterlidir; sofradan kalkmak ya da yemeği bırakmak gerekmez.

Yemekten sonra: hamd

Yemekten sonra okunacak dualar için sahih ve hasen rivayetlerde iki güçlü seçenek var:

• “Elhamdülillâhillezî at‘amenî hâzâ…” (Ebû Dâvûd 4023). Sayfanın başındaki ana karttaki duadır. Hadiste bu sözleri yemekten sonra söyleyenin geçmiş günahlarının bağışlanacağı müjdelenir. Hadis âlimleri hasen bulmuştur. Duanın en güzel yanı “benim hiçbir gücüm ve kuvvetim olmadan” ifadesidir: Önümüzdeki yemeğin tarladan sofraya gelene kadar geçtiği yolların hiçbirine tek başımıza hükmedemeyiz.
• “Elhamdülillâhi kesîran tayyiben mübâreken fîh…” (Buhârî 5458). Sofra kaldırılırken okunur. Biraz uzundur ama anlamı derindir: Bu hamd bir kere söylenip bitirilecek, bir kenara bırakılacak bir şey değildir.

Bunlara ek olarak yemeğin bereketi için “Allâhümme bârik lenâ fîhi ve at‘imnâ hayran minh” denebilir (Ebû Dâvûd 3730). Misafir olduğun bir evde yemekten sonra ev sahibine “Allâhümme bârik lehüm fîmâ razaktehüm, vağfir lehüm verhamhüm” diye dua etmek de Peygamberimizin sünnetidir (Müslim 2042).

“Et‘amenâ ve sekânâ” duası neden zayıf?

Türkiye’de en çok bilinen yemek duası “Elhamdülillâhillezî et‘amenâ ve sekânâ ve cealenâ müslimîn”dir. Bu dua üç hadis kitabında geçer (Ebû Dâvûd 3850, Tirmizî 3457, İbn Mâce 3283); ama hepsinde senedin aynı halkası zayıftır: Ebû Dâvûd’daki senette râvî “babasından ya da başkasından” diye aktarır; Tirmizî ve İbn Mâce’de ise hadisi Ebû Saîd el-Hudrî’den nakleden kişinin adı verilmez, yalnızca “azatlısı” ya da “yeğeni” denir. Kim olduğu bilinmeyen bir râvî yüzünden hadis âlimleri bu rivayeti zayıf saymıştır.

Bu, duanın okunamayacağı anlamına gelmez. Allah’a bizi yedirdiği, içirdiği ve bizi Müslüman kıldığı için hamd etmek güzel bir şükürdür; Diyanet’in Hadislerle İslâm eserinde de bu dua yemek sonrası hamd örnekleri arasında anılır. Sadece, “Peygamberimiz kesin olarak böyle dua ederdi” denecekse sahih rivayetlerdeki lafızları tercih etmek daha doğru olur.

Sofra adabından kısa notlar

• Yemeğe Allah’ın adıyla başla, sağ elinle ve önünden ye (Buhârî 5376).
• Yemeği beğenmediğinde kusur bulma: Peygamberimiz hiçbir yemeği ayıplamaz, canı isterse yer, istemezse bırakırdı (Buhârî 5409).
• Yiyin, için ama israf etmeyin (A‘râf 7:31). Tabağa yiyebileceğin kadarını almak da bir şükürdür.
• Yemekten sonra hamd et; misafirsen ev sahibine dua et.

Yemek duası ve esmalar

Rızkı veren Er-Rezzâk, her canlının azığını yaratan Mukît, şükrün karşılığını bol bol veren Şekûr ve cömertliği sınırsız olan Kerîm, sofra başındaki hamde en yakın isimlerdir. Rızık ve geçim sıkıntısı yaşıyorsan rızık için esmalar sayfasına, sofrandaki bereket için bereket esmaları sayfasına bakabilirsin.