İftar duası: Oruç açarken okunan dualar

Peygamberimizin iftar duası

Orucun en sevinçli anı iftardır. Peygamberimiz oruçlunun iki sevinci olduğunu, birinin iftar ettiği an olduğunu söyler (Buhârî 1904). Bu sevinç anında okunan dua da şükürle doludur: Abdullah b. Ömer, Peygamberimizin orucunu açınca “Susuzluk gitti, damarlar ıslandı; ecir de inşallah sabit oldu” dediğini anlatır (Ebû Dâvûd 2357).

Duanın üç cümlesi bir günün özeti gibidir. İlk ikisi bedenin hâlini anlatır: Gün boyu süren susuzluk bitmiş, kuruyan damarlara su ulaşmıştır. Üçüncüsü görünmeyen kısmı anlatır: Bu yorgunluğun karşılığı Allah katında kalıcıdır. Sondaki “inşâallah” ise ecri kesin bir hak gibi değil, Allah’ın lütfuna bağlı bir umut olarak dile getirir.

Diyanet’in Hadislerle İslâm eseri bu duayı Peygamberimizin iftar duaları arasında aktarır (Cilt 2, s. 418). Arapça metni sayfanın başında, okunuşu ve anlamıyla birlikte verdik.

İki duanın sıhhati: Ebû Dâvûd 2357 ve 2358

İftar duası denince akla gelen iki metin, Ebû Dâvûd’un Sünen’inde art arda yer alır. Sıhhat bakımından aralarında önemli bir fark vardır.

Ebû Dâvûd 2357: “Zehebe’z-zameü…” Bu rivayeti Mervân b. Sâlim el-Mukaffa‘, Abdullah b. Ömer’den nakleder; Abdullah b. Ömer de Peygamberimizin iftar ederken bu sözü söylediğini anlatır. Senet sahabeye ve Peygamberimize kadar bağlıdır. Elbânî, Muhammed Muhyiddin Abdülhamîd ve Şuayb el-Arnaût hasen; Zübeyr Ali Zâî “isnadı hasen” der. Yani bu, iftar için bilinen dualar içinde kaynağı en sağlam olanıdır.

Ebû Dâvûd 2358: “Allâhümme leke sumtü ve alâ rızkıke eftartü.” Bu rivayeti Muâz b. Zühre aktarır, ama Peygamberimizden kimin aracılığıyla duyduğunu söylemez; “bana ulaştığına göre” der. Ebû Hâtim ve Yahyâ b. Maîn, Muâz’ın Peygamberimizden mürsel rivayet ettiğini söyler; onu sahabe sayanların yanıldığı, tâbiîn kuşağından olduğu da kaydedilmiştir. Sahabeyi görmüş ama Peygamberimizi görmemiş birinin, arada kimin olduğunu söylemeden doğrudan Peygamberimize nispet ettiği bu tür rivayete hadis usulünde mürsel denir. Elbânî, Muhammed Muhyiddin Abdülhamîd, Şuayb el-Arnaût ve Zübeyr Ali Zâî bu rivayeti zayıf sayar.

Bu fark iki duadan birini yasaklamaz. Zayıf rivayet, uydurma demek değildir; senedinde bir eksiklik olduğu ve Peygamberimize ait olduğunun kesin bilinmediği anlamına gelir. “Allah’ım, orucumu Senin için tuttum, Senin verdiğin rızıkla açtım” cümlesinin anlamı Kur’an ve sünnetle tamamen uyumludur. Diyanet’in Hadislerle İslâm’ı da bu duayı aktarır (Cilt 2, s. 418, 428), TDV de iftar dua örnekleri arasında sayar. Bu yüzden okunabilir; yalnız “sahih sünnet” diye değil, zayıf bir rivayetle gelen güzel bir dua diye bilinmelidir. İstersen iki duayı birlikte okuyabilirsin.

Uzun iftar duası ve diğer şekiller

Halk arasında “Allâhümme leke sumtü ve bike âmentü ve aleyke tevekkeltü ve alâ rızkıke eftartü…” diye devam eden daha uzun bir şekil de yaygındır. Ebû Dâvûd’daki rivayette bu eklemeler yoktur. TDV’nin İftar maddesine göre “Sana iman ettim, Sana güvendim… günahlarımı bağışla” anlamındaki bu uzun şeklin hadis kaynaklarında yer aldığı bilinmez; fıkıh literatüründe müstehap görülen bir dua olarak geçer. TDV ayrıca Dârekutnî’de “Senin için oruç tuttuk, Senin rızkınla orucumuzu açtık; bizden kabul et, Sen işitensin, bilensin” anlamında çoğul bir rivayet bulunduğunu da kaydeder.

Bu şekiller okunabilir. Önemli olan, hangisinin Peygamberimizden geldiğini, hangisinin sonradan eklendiğini bilerek okumaktır.

İftarda okunabilecek diğer dualar

• Abdullah b. Amr’ın duası: Sahabe Abdullah b. Amr iftar ederken “Allâhümme innî es’elüke bi-rahmetike’lletî vesi‘at külle şey’in en tağfira lî” (Her şeyi kuşatan rahmetinle beni bağışlamanı Senden isterim) diye dua ederdi (İbn Mâce 1753). Senedi tartışmalıdır; Arapçası Ramazan duaları sayfamızda.
• Başkasının sofrasında: Diyanet’in Hadislerle İslâm’ında anlatıldığına göre Peygamberimiz Sa‘d b. Ubâde’nin iftar davetine gittiğinde “Oruçlular sizin sofranızda orucunu açsın, iyi insanlar yemeğinizden yesin, melekler de sizin için rahmet istesin” diye dua etmiştir (Ebû Dâvûd 3854). Seni iftara davet edenler için bu duayı okuyabilirsin.
• Yemek duası: Yemeğe besmeleyle başlamak (Buhârî 5376) ve sonunda Allah’a hamd etmek her sofranın sünnetidir. Yemekten sonra okunan dualar için yemek duası sayfamıza bakabilirsin.

İftarın sünnetleri

Vakit girince acele etmek. Peygamberimiz insanların iftarı acele ettikleri sürece hayır üzere olacaklarını söylemiştir (Buhârî 1957). Kur’an orucun geceye kadar tamamlanmasını ister (Bakara 2:187); TDV’ye göre güneşin battığından emin olduktan sonra iftarı geciktirmemek sünnettir. Bulunduğun yerin iftar saatini Diyanet imsakiyesinden kontrol etmen en doğrusudur.

Hafif bir şeyle açmak. Enes b. Mâlik’in anlattığına göre Peygamberimiz akşam namazından önce orucunu birkaç taze hurmayla açar, bulamazsa kuru hurmaya, onu da bulamazsa birkaç yudum suya yönelirdi (Ebû Dâvûd 2356). Önce hafif bir şeyle açıp akşam namazını kılmak, sonra yemeğe devam etmek İslâm toplumlarında yaygınlaşan güzel bir gelenektir (TDV, İftar).

Sofrayı paylaşmak. Bir oruçluya iftar ettirene, oruçlunun sevabından hiçbir şey eksilmeden onun sevabı kadar sevap verilir (Tirmizî 807). Bir komşuya bir tabak götürmek, yalnız yaşayan birini sofraya çağırmak bu hadisin en sade uygulamasıdır.

İftar duası nasıl okunur?

1. İftar vaktinin girdiğinden emin ol.
2. “Bismillâh” diyerek bir hurma, bir yudum su ya da elindeki yiyecekle orucunu aç.
3. “Zehebe’z-zameü ve’btelleti’l-urûku ve sebete’l-ecru inşâallah” de. İstersen “Allâhümme leke sumtü ve alâ rızkıke eftartü” cümlesini de ekle.
4. Kendi dilinle şükret; ailen, hastalar ve darda olanlar için dua et.
5. Vakit darsa önce akşam namazını kıl, sonra yemeğine devam et.

Arapça okumak zor geliyorsa duanın Türkçe anlamını söylemen yeterlidir. Dua bir sınav değil, şükrün dile gelmesidir.

İftar ve esmalar

İftar, rızkı verenin Allah olduğunu en çok hissettiğimiz andır; 2358’deki duada geçen “Senin rızkınla” ifadesi Rezzâk (rızık veren) ismine dayanır. Gün boyu tutulan oruca karşılık veren ve az amele çok karşılık veren Şekûr ile cömertliği sınırsız Kerîm isimleri de iftar sofrasının isimleridir. Ramazan takvimi için Ramazan 2027, sahur vakti için sahur duası, şükür üzerine şükür nasıl edilir sayfalarımıza bakabilirsin.