Nazar duası: Arapçası, okunuşu ve anlamı

Nazar nedir, dinde yeri var mı?

Nazar, Türkçede “göz değmesi” diye bilinen şeydir: Bir kimsenin beğenerek, imrenerek ya da kıskançlıkla baktığı bir şeye zarar gelmesi. Peygamberimiz bunu açıkça kabul etmiş, “Göz değmesi haktır” buyurmuştur (Buhârî 5740). Yüzünde sarılık gördüğü bir kız çocuğu için de “Onda nazar var, ona okuyun” demiştir (Buhârî 5739). Diyanet’in açıklaması da nazarın mahiyeti tam olarak bilinmese bile bazı kimselerin bakışlarıyla olumsuz etki doğurabildiğinin dinen kabul edildiğini belirtir ve Kalem sûresinin 51-52. âyetlerini buna işaret olarak anar.

Ama aynı kaynaklar bir şeyi daha öğretir: Nazar, Allah’ın izni dışında hiçbir şey yapamaz. Bu yüzden sünnette nazara karşı önerilen şey korku, nesne ya da tılsım değil, Allah’a sığınmaktır. Bu sayfada yalnızca kaynağı belli duaları topladık.

Peygamberimizin torunlarına okuduğu nazar duası

İbn Abbas’ın anlattığına göre Peygamberimiz torunları Hasan ve Hüseyin’i Allah’a emanet eder ve şöyle derdi: “Babanız İbrâhim de İsmâil ile İshak’ı bu sözlerle Allah’a sığındırırdı.” Ardından sayfanın başındaki duayı okurdu (Buhârî 3371). Duada üç tehlike anılır: şeytan, zarar veren canlılar ve kötü bakan göz. Hepsine karşı sığınılan yer ise “Allah’ın eksiksiz kelimeleri”dir.

Buhârî’deki lafız “eûzü” (sığınırım) diye başlar. Ebû Dâvûd’un (4737) ve Tirmizî’nin rivayetinde ise Peygamberimiz torunlarına “uîzükümâ” (ikinizi sığındırırım) diye okumuştur. Tek bir çocuk için bu kalıp “uîzüke” (seni sığındırırım) şeklinde söylenir. Diyanet’in hem nazar duası hem nazar boncuğu açıklamasında doğrudan tavsiye ettiği dua budur.

Felak ve Nâs: sığınma sûreleri

Kur’an’ın son iki sûresine “muavvizeteyn”, yani “iki sığınma sûresi” denir. Felak sûresi, haset eden kişinin hasedini gösterdiği andaki kötülüğünden sığınmayı açıkça içerir. Peygamberimiz her gece yatarken İhlâs, Felak ve Nâs’ı okuyup avuçlarına üfler, elleriyle bedenini sıvazlardı (Buhârî 5017). Bir sahabîye de bu üç sûreyi sabah ve akşam üçer kez okumasını, bunun her şeye karşı yeteceğini söylemiştir (Ebû Dâvûd 5082).

Tirmizî’nin bir rivayetinde (2058) Peygamberimizin cinlerden ve nazardan önce başka sözlerle sığındığı, bu iki sûre inince onları okumaya başladığı anlatılır. Diyanet bu rivayeti nazar açıklamasında anar; hadis âlimleri derecesinde farklı görüşler bildirmiştir (Elbânî sahih, Zübeyr Ali Zâî zayıf demiştir). Sûrelerin her gece okunması ise Buhârî’deki sahih rivayetle zaten sabittir.

Hastaya ya da nazar değmiş birine okunan dua

Müslim’in rivayetinde Peygamberimiz rahatsızlandığında kendisine “Bismillâhi erkîk…” diye başlayan dua okunmuştur (Müslim 2186). Duada “her nefsin şerrinden ya da hasetçi bir gözden” korunma istenir ve “Allah sana şifa versin” denir. Hasta bir yakınına, nazar değdiğinden endişe ettiğin çocuğuna bu duayı okuyabilirsin. Diyanet, şirke ve istismara götürmemek şartıyla, faydanın okumadan değil Allah’tan olduğuna inanılarak yapılan bu tür okumanın (rukye) caiz olduğunu açıklar.

Nazar değdirmemek için: Mâşâallah ve bereket duası

Nazar konusu yalnızca “bana nazar değer mi” korkusu değildir; “benim gözüm birine değer mi” sorusu da vardır. İbn Mâce’nin sahih rivayetinde, birinin bakışıyla bir sahabînin rahatsızlandığı anlatılır. Peygamberimiz “Biriniz kardeşini niçin öldürür? Kardeşinde hoşuna giden bir şey görünce ona bereketle dua etsin” buyurarak bakışın zararına dikkat çekmiştir (İbn Mâce 3509).

Beğendiğin bir bebeğe, bir eve, birinin başarısına bakınca “Bârekallâhu leh” (Allah ona bereket versin) ya da Kehf sûresindeki ifadeyle “Mâşâallah, lâ kuvvete illâ billâh” demek bu edebin karşılığıdır (Kehf 18:39). Böylece beğeni kıskançlığa değil duaya dönüşür.

Nazar duası nasıl okunur?

Bu duaların hiçbiri için özel bir ritüel bildirilmemiştir. Sade bir yol:

1. Sabah ve akşam İhlâs, Felak ve Nâs’ı üçer kez oku; Ebû Dâvûd’daki tavsiye budur.
2. Ardından Buhârî 3371’deki duayı kendin, çocukların ve evin için oku. Sayı şart değildir.
3. Yatarken üç sûreyi okuyup avuçlarına üfle ve bedenini sıvazla; Peygamberimizin her gece yaptığı budur.
4. Bir şeyi beğendiğinde “Mâşâallah” de, sahibine bereket dile.
5. Kalbinde bir huzursuzluk varsa onu da kendi cümlelerinle Allah’a anlat.

Her sıkıntı nazar değildir

Nazar haktır; ama hayattaki her aksiliği nazara bağlamak insanı sürekli tetikte, sürekli korku içinde yaşatır. Yûnus sûresinde Allah’ın dokundurduğu bir zararı O’ndan başka kimsenin gideremeyeceği, dilediği hayrı da kimsenin geri çeviremeyeceği hatırlatılır (Yûnus 10:107). Nazar inancının özü de budur: Korunma Allah’tandır.

Çocuğunun ya da senin sağlık şikâyetin sürüyorsa bunu yalnızca nazarla açıklama; bir hekime başvur. Dua ve tedavi birbirinin alternatifi değildir, birlikte yürür. Para karşılığı “nazar bozma”, “nazar testi” ya da muska teklif edenlere karşı da dikkatli ol; Diyanet bu konuda insanların duygularını istismar edenlere karşı uyanık olunmasını ister.

Nazar ve esmalar

Korunmayla ilgili anlamı en yakın isimler Hafîz (koruyan), Mü’min (güven veren), Selâm (esenlik veren) ve Müheymin’dir (gözetip koruyan). Bu isimlerle “Yâ Hafîz, beni ve sevdiklerimi koru” diye dua etmek, nazar korkusunu tevekküle çevirmenin bir yoludur. İsimlerin anlamlarını aşağıdaki kartlardan okuyabilir, dilersen zikirmatikle zikredebilirsin.