Tövbe duası: Seyyidü’l-istiğfâr ve tövbe nasıl edilir?

Seyyidü’l-istiğfâr: istiğfarın efendisi

Şeddâd b. Evs’in rivayetine göre Peygamberimiz sayfanın başındaki duayı “istiğfarın efendisi” diye nitelemiştir (Buhârî 6306). Hadisin devamında, bu duayı inanarak gündüz okuyup akşam olmadan ölenin ve gece okuyup sabah olmadan ölenin cennet ehlinden olduğu bildirilir.

Duanın sırası bir tövbenin nasıl olması gerektiğini de öğretir. Önce Allah’ın Rab olduğu söylenir: “Sen benim Rabbimsin, beni Sen yarattın, ben Senin kulunum.” Sonra söz yenilenir: “Gücüm yettiğince ahdin üzerindeyim.” Ardından iki itiraf gelir: Allah’ın verdiği nimetleri ve kendi günahını kabul etmek. En sonunda da istek: “Beni bağışla; günahları Senden başka bağışlayan yoktur.” İnsan önce kime döndüğünü hatırlar, sonra ne yaptığını kabul eder, sonra af diler.

Tövbe nasıl edilir?

Diyanet’in açıklamasına göre tövbe, kulun işlediği günaha pişman olup onu terk ederek Allah’a yönelmesi ve bağışlanmasını dilemesidir; günahlardan dolayı tövbe etmek farzdır. Âlimler tövbenin geçerli olması için şu şartları sayar:

1. Günahı bırakmak. Tövbe, devam eden bir günahın içindeyken söylenen bir söz değildir.
2. Pişman olmak. Peygamberimiz “Pişmanlık tövbedir” buyurmuştur (İbn Mâce 4252).
3. Bir daha yapmamaya azmetmek. Kararın samimi olması yeter; insanın yeniden hata yapabileceğini bilmek tövbeyi geçersiz kılmaz.
4. Kul hakkı varsa helalleşmek. Birinin malına, onuruna ya da hakkına zarar verildiyse o hak sahibine iade edilir ya da ondan helallik istenir (Buhârî 2449).
5. Allah’tan af dilemek. Seyyidü’l-istiğfâr ya da Kur’an’daki tövbe dualarıyla, ya da kendi cümlelerinle.

Kur’an, Allah’ı anıp günahlarının bağışlanmasını dileyen ve yaptıklarında bile bile ısrar etmeyenleri över (Âl-i İmrân 3:135). Tahrîm sûresi de müminleri “nasûh”, yani içten ve samimi bir tövbeye çağırır (66:8).

Tövbe namazı ve tövbe ederken okunacak dualar

Hz. Ebû Bekir’in aktardığına göre Peygamberimiz, bir günah işleyen kişinin güzelce abdest alıp iki rekât namaz kılması ve ardından Allah’tan bağışlanma dilemesi hâlinde Allah’ın onu bağışlayacağını söylemiş, sonra Âl-i İmrân 3:135’i okumuştur (Ebû Dâvûd 1521; Tirmizî 406). Bu iki rekâta halk arasında “tövbe namazı” denir. Belirli bir sûre ya da rekât sayısı şart değildir.

Diyanet, tövbe edecek kişinin iki rekât namaz kılmasını, ardından Allah’a hamd edip Peygamberimize salât ve selâm getirmesini, sonra tövbe ve istiğfar etmesini ve yine salavat ve hamd ile bitirmesini tövbenin adabından sayar. Bu namazda okunabilecek dualar sayfanın başında: Seyyidü’l-istiğfâr, Hz. Âdem’in duası, Hz. Ebû Bekir’e öğretilen dua, “Rabbiğfir lî ve tüb aleyye” ve “Estağfirullâhe’l-azîm”.

Kaç kere istiğfar edilir?

Peygamberimiz, “Vallahi ben günde yetmişten fazla Allah’tan bağışlanma diler ve O’na tövbe ederim” demiştir (Buhârî 6307). Müslim’deki rivayette bu sayı yüzdür (Müslim 2702). Bir mecliste kalkmadan önce “Rabbiğfir lî ve tüb aleyye…” sözünü yüz kez söylediği sayılmıştır (Tirmizî 3434).

Bu sayılar Peygamberimizin kendi uygulamasıdır, tövbenin şartı değildir. Diyanet, belli bir sayının kabul için şart olmadığını açıklar. İstersen zikirmatikle sayabilir, istersen hiç saymadan, kalbin sakinleşinceye kadar tekrar edebilirsin.

Allah tövbe edenleri sever

Kur’an, Allah’ın çokça tövbe edenleri sevdiğini bildirir (Bakara 2:222). Peygamberimiz de Allah’ın kulunun tövbesine, çölde kaybettiği devesini bulan bir kişinin sevincinden daha çok sevindiğini haber verir (Buhârî 6309). Tövbe bir cezalandırılma korkusuyla değil, kapısı açık bir Rabbe dönüşün sevinciyle de yapılabilir.

Tövbe ettikten sonra aynı hataya yeniden düşmek pek çok insanın yaşadığı bir şeydir. Peygamberimiz, Allah’ın güneş batıdan doğuncaya kadar gündüz günah işleyenin tövbesi için gece, gece günah işleyenin tövbesi için gündüz elini açtığını söyler (Müslim 2759). Tekrar düştüysen kapı yine açıktır. Günahının çok büyük olduğunu düşünüp “Allah beni affeder mi?” diye soruyorsan o sorunun cevabını ayrı bir sayfada, âyet ve hadisleriyle bulabilirsin.

Tövbe ve esmalar

Tövbeyle doğrudan ilgili dört isim: Tevvâb (tövbeleri çokça kabul eden), Gaffâr (çok bağışlayan), Gafûr (günahları örten, bağışlayan) ve Afüvv (affeden, günahın izini silen). Tirmizî 3434’teki duada Tevvâb ve Gafûr isimleri birlikte anılır. Bu isimlerle dua etmek için belirli bir sayı şart değildir; kartlardan anlamlarını okuyabilir, derdine göre esma sayfasındaki tövbe ve af başlığına da bakabilirsin.