Dua nasıl edilir, duanın adabı nedir?

Dua nedir?

Dua, insanın bütün benliğiyle Allah’a yönelip hâlini O’na arz etmesi, maddi ve manevi isteklerini O’ndan dilemesidir. Diyanet’in açıklamasında da belirtildiği gibi duada iki unsur hep yan yanadır: Allah’ı yüceltmek ve O’ndan istemek. Bu yüzden dua hem bir istek hem de bir ibadettir. Peygamberimiz “Dua ibadetin ta kendisidir” buyurmuş ve ardından “Bana dua edin, size karşılık vereyim” âyetini okumuştur (Tirmizî 2969; Mü’min 40:60).

Yani “dua nasıl edilir?” sorusunun ilk cevabı bir teknik değil, bir yöneliştir. Kelimeler ikinci sıradadır; asıl olan kalbin Allah’a dönmesidir.

Adım adım dua

Aşağıdaki sıra, hadislerde ve Diyanet’in açıklamalarında anlatılan adapları bir araya getirir. Bir formül değildir; dua bunlardan biri eksik kaldı diye geçersiz olmaz.

1. Kalbini topla. Ne istediğini, neden istediğini bir an düşün. Dua bir ezber değil, bir konuşmadır.
2. Hamd ve salavatla başla. Peygamberimiz, namazda Allah’a hamd etmeden ve kendisine salavat getirmeden dua eden birine “Acele etti” demiş ve önce Allah’ı övmeyi, sonra salavat getirmeyi, ardından dilediğini istemeyi öğretmiştir (Tirmizî 3477). Kısaca “Elhamdülillâh” ve “Allâhümme salli alâ Muhammed” demek yeterlidir.
3. Ellerini aç. Peygamberimiz, Rabbimizin hayâ ve kerem sahibi olduğunu, kul ellerini O’na kaldırdığında onları boş çevirmekten hayâ ettiğini bildirmiştir (Ebû Dâvûd 1488).
4. Allah’ı güzel isimleriyle an. Kur’an, en güzel isimlerin Allah’a ait olduğunu ve O’na bu isimlerle dua edilmesini söyler (A’râf 7:180). Bağışlanma istiyorsan Gaffâr, darlıktaysan Fettâh, bir şeye ihtiyacın varsa Rezzâk ya da Vehhâb diyebilirsin. Her ismin anlamını Esmâül Hüsnâ sayfalarında bulabilirsin.
5. Açıkça ve kararlılıkla iste. “Dilersen ver” gibi çekingen bir dil yerine isteğini net söyle; çünkü Allah’ı zorlayabilecek kimse yoktur (Buhârî 6339).
6. Kendin ve başkaları için iste. Sevdiklerin için gıyabında ettiğin duaya bir meleğin “Sana da onun benzeri” dediği bildirilir (Müslim 2732).
7. “Âmin” de ve devam et. Duayı bir kez edip bırakmamak, “Dua ettim, olmadı” diye acele etmemek gerekir (Buhârî 6340).

Sesli mi, sessiz mi?

Kur’an, Rabbe yalvararak ve için için dua etmeyi öğütler (A’râf 7:55). Diyanet de içten olduğu sürece sesli dua edilebileceğini, ama sessiz olanın daha uygun olduğunu belirtir. Bir yolculukta yüksek sesle tekbir getiren sahabeye Peygamberimiz şöyle demiştir: “Kendinize acıyın; siz işitmeyen ya da uzakta olan birine seslenmiyorsunuz. O sizinle beraberdir, işitendir, yakındır” (Buhârî 2992).

Bu, içinden geçirdiğin duanın da duyulduğu anlamına gelir. Yüksek sesle söylemen gerekmez; dudakların kıpırdamasa bile Allah kalbindekini bilir.

Hangi dille, hangi kelimelerle?

Diyanet, duanın belli bir dilde yapılmasının şart olmadığını açıklar. Kur’an’daki ve Peygamberimizden gelen duaların asıl hâliyle okunması daha uygundur; çünkü bu dualar hem anlamca kapsamlı hem de bize öğretilmiş sözlerdir. Yukarıdaki kartlarda iki örnek var: Peygamberimizin en sık ettiği “Rabbenâ âtinâ” duası (Buhârî 6389) ve “hidayet, takva, iffet, gönül zenginliği” duası (Müslim 2721).

Ama bu duaları bilmiyorsan ya da derdini onlarla anlatamıyorsan, kendi cümlelerin de duadır. Önemli olan ne söylediğini bilmen ve kalbinin söylediğinle beraber olmasıdır.

Dua ve çaba birlikte

Diyanet’in açıklamasında “fiilî dua” diye bir kavram geçer: İstediğin şeyin sebeplerine sarılmak da bir duadır. Sınav için dua eden öğrencinin ders çalışması, iş için dua edenin başvuru yapması bunun örnekleridir. Kur’an, insan için çalıştığının karşılığı olduğunu hatırlatır (Necm 53:39). Sebebe sarılıp sonucu Allah’a bırakmak tevekküldür; sadece dua edip oturmak da, her şeyi yapıp dua etmeyi unutmak da eksik kalır. Geçim ve iş için okunan sahih dualara rızık duası sayfasında bakabilirsin.

Dua ederken kaçınılacaklar

A’râf 7:55’in sonundaki “O, sınırı aşanları sevmez” ifadesi duada ölçüyü hatırlatır. Günah olan bir şeyi istemek ya da öfkeyle kendine, çocuklarına, malına beddua etmek bu ölçünün dışındadır; Peygamberimiz böyle bir bedduanın, duaların kabul edildiği bir saate denk gelebileceği uyarısını yapmıştır (Ebû Dâvûd 1532). Bir de sabırsızlık: duası gecikince bıkıp bırakmak. Duanın neden geciktiğini ve karşılığının hangi şekillerde gelebileceğini duam neden kabul olmuyor sayfası kaynaklarıyla anlatıyor.

Hangi vakitlerde?

Diyanet’in açıklamasına göre dua için mutlaka uyulması gereken bir zaman ya da mekân yoktur; her yerde, her zaman dua edilebilir. Aynı açıklamada gece seher vakti, ezanla kamet arası, farz namazların sonrası, Ramazan geceleri ve Cuma günleri, hadislere göre duanın makbul olduğu vakitler arasında sayılır. Secde hâli de kulun Rabbine en yakın olduğu an olarak bildirilir (Müslim 482). Cuma için ayrıntılar Cuma günü okunacak dualar sayfasında.

Kendi cümlelerinle

Bazen ne isteyeceğini bilirsin ama nasıl söyleyeceğini bilemezsin. Sıkıntılı bir anda okunacak sahih dualar için sıkıntı duası sayfasına bakabilirsin. Hâlini önce kendi kelimelerinle yazmak da işe yarar; bu sayfadaki Nûr kartı, yazdığına uygun ve kaynağı belli bir dua bulman için var.