Hümeze Suresi Oku: Arapça ve Türkçe Meali

Hümeze suresi hakkında

Sure adını ilk âyetteki “hümeze” kelimesinden alır: başkalarını arkalarından çekiştirip kötülemeyi alışkanlık hâline getiren kişi. Aynı âyetteki “lümeze” ise insanları yüzlerine karşı ayıplayan, küçük düşüren kişidir. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre kaynaklar surenin Mekke’de indiğinde ittifak eder; peygamberliğin üçüncü ya da dördüncü yılına, müşriklerin Peygamberimizi ve Müslümanların ileri gelenlerini kötüleyip gözden düşürmeye çalıştığı döneme denk gelir.

Tefsirlerde surenin Ahnes b. Şerîk, Velîd b. Mugīre ya da Ümeyye b. Halef gibi belli kişiler hakkında indiğine dair rivayetler vardır. Ancak âyetteki “her” kelimesi, uyarının birkaç kişiyle sınırlı olmadığını, bu huyu taşıyan herkesi kapsadığını gösterir.

Ne anlatır?

Sure, “Vay hâline!” diye sert bir girişle başlar. Uyarılan kişinin iki özelliği vardır: Dili insanları incitir, gönlü de mala bağlıdır. Malını toplayıp tekrar tekrar sayar ve onun kendisini ebedî kılacağını sanır. Sure bu sanıyı kesin bir dille reddeder: Böyle biri “hutame”ye atılacaktır; Allah’ın tutuşturduğu, yüreklere kadar işleyen bir ateşe.

TDV İslâm Ansiklopedisi burada güzel bir inceliğe dikkat çeker: “Hutame” kelimesi, “hümeze” ve “lümeze” ile aynı kalıptadır. İnsanların kalbini kırıp geçirenin cezası da kırıp geçiren bir ateştir; ceza suçun cinsinden gelir. İftiraya ve hakarete uğrayan insanın yüreği nasıl yanarsa, bu huyu taşıyanların yüreği de öyle yanacaktır.

Dilin emaneti

Hümeze’nin anlattığı kötülük, Kur’an’ın başka yerlerinde de yasaklanır: Birbirinizle alay etmeyin, birbirinizi ayıplamayın, kötü lakaplar takmayın, birbirinizin arkasından çekiştirmeyin (Hucurât 49:11-12). Peygamberimiz gıybeti, kardeşini hoşlanmayacağı bir şeyle anmak diye tarif etmiş; söylenen şey onda yoksa bunun iftira olduğunu bildirmiştir (Müslim 2589). Söz taşıyanın cennete giremeyeceğini de söylemiştir (Buhârî 6056; Müslim 105).

Bu yüzden sure yalnızca Mekke müşriklerine değil, dili ve kalemi olan herkese seslenir. Bugün bu uyarı, bir yorumla, bir ekran görüntüsüyle ya da bir grup mesajıyla da çiğnenebiliyor. Sure okuyanı önce başkalarına değil, kendine bakmaya davet eder. Arkandan konuşulduğu için incindiysen haksızlığa uğradım sayfası, öfkeni yatıştırmak istiyorsan öfke duası sayfası sana yardımcı olabilir. Kökünde “örtmek” anlamı bulunan ve kullarının günahlarını örtüp bağışlayan el-Gaffâr ismini düşünmek de insana başkasının ayıbını örtmeyi öğretir. Allah kullarının kusurlarını örterken, kulun başkalarının kusurlarını ortaya dökmesi ne kadar yakışıksızdır.

Kendini koruman için birkaç adım

Surenin uyarısını günlük hayata taşımak zor değildir, ama dikkat ister. Bir sohbet birinin arkasından konuşmaya döndüğünde konuyu nazikçe değiştirmek, duyduğun bir sözü başkasına taşımadan önce “bunu o kişi duysa hoşlanır mı?” diye sormak, şaka diye başlayan küçümsemeleri fark etmek bunlardan bazılarıdır. Dilin kaydığında hemen o kişi için hayır dua etmek ve hakkını helal ettirmek de tövbenin parçasıdır. Hata için tövbe duası sayfasında Peygamberimizin öğrettiği duaları bulabilirsin. Malın insanı ölümsüz kılmayacağını hatırlamak ise kibrin ilacıdır: Sure, servetin kimseye başkalarını aşağılama hakkı vermediğini açıkça söyler.

Fazileti ve ne zaman okunur?

Hümeze suresine özel bir sevap vaat eden sahih bir hadis bilinmiyor; “okuyana sahabe sayısınca ecir” sözü uydurmadır ve yukarıda derecesiyle gösterilmiştir. Sünnette ayrılmış özel bir vakit de yoktur; namazda ve namaz dışında okunabilir. Mushafta hemen önünde, kurtuluşun dört şartını sayan Asr suresi yer alır; Hümeze ise kaybedenlerin ahlâkını anlatır. Mal yığmanın insanı kurtarmayacağını anlatan Tekâsür ve Tebbet sureleriyle de aynı dersi paylaşır. Kısa olduğu için ezberlemesi kolaydır; ezberleyen, onu namazda okudukça dilini koruma niyetini de tazelemiş olur.

Âyetlerin Arapçası ve Rowwad Tercüme Merkezi’nin Türkçe meali aşağıda âyet âyet yer alıyor.