Berat kandili namazı nasıl kılınır, hangi dua okunur?

Kısaca: Berat’a özel bir namaz var mı?

Hayır. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin “Berat Gecesi” maddesi bunu tek cümleyle söyler: kaynakların belirttiğine göre Berat gecesine ait özel bir namaz yoktur. İnternette “Berat kandili namazı nasıl kılınır” diye arayınca çıkan rekât rekât tarifler, hadis âlimlerinin aslı olmadığını tespit ettiği bir rivayete dayanır. Bu yüzden o tarifi burada adım adım vermiyoruz; uydurma bir rivayeti “nasıl kılınır” diye anlatmak, onu sünnet gibi göstermek olur.

Ama bu, Berat gecesi namaz kılınmaz demek değildir. Her gece kılınabilen namazlar bu gece de kılınır. Diyanet’in açıklaması da aynı çizgidedir: Peygamberimiz bazı mübarek gün ve gecelerin değerlendirilmesini tavsiye etmiş, ama onlara ait özel bir namaz veya ibadet şeklinden bahsetmemiştir.

100 rekât tarifi nereden geliyor?

TDV’nin aktardığına göre Gazzâlî, İhyâ’ü ulûmi’d-dîn’de bu gece her rekâtında Fâtiha’dan sonra on bir İhlâs okunan yüz rekâtlık ya da yüz İhlâs okunan on rekâtlık bir namazın çok sevaplı olduğunu bildiren rivayeti nakletmiştir. İhyâ’daki hadisleri tek tek inceleyen Zeynüddin el-Irâkī ve Nevevî ise bu rivayetin aslı olmadığını söylemiştir. Nevevî daha da ileri gider: bu namazın bid‘at olduğunu yazar ve Kūtü’l-kulûb ile İhyâ’da geçmesine aldanılmaması gerektiğini söyler. Ali el-Kārî de rivayetin uydurma olduğunu belirtir.

Namazın tarihi de bunu doğrular. Ali el-Kārî, Berat gecesi namazının hicrî 400 yılından sonra Kudüs’te ortaya çıktığını kaydeder; ilk kez 448 (1056) yılında Mescid-i Aksâ’da kılındığı, zamanla yaygınlaşıp sünnet gibi görülmeye başlandığı da nakledilir. TDV, Fâkihî’nin Mekke’de bazı kişilerin daha önce de yüz rekât kıldığına dair notunu da aktarır; yani uygulama eski olabilir, ama Peygamberimize dayanmaz.

Peygamberimiz, kendisine bile bile söz isnat etmenin ağır bir sorumluluk olduğunu bildirmiştir (Buhârî 110). İyi niyetle bile olsa, kaynağı olmadığı bilinen bir tarifi “hadiste böyle geçer” diye yaymamak gerekir.

Berat hakkındaki rivayetler, kısaca

Berat gecesine dair en çok paylaşılan söz, “Şaban’ın ortasındaki gecede ibadet edin, gündüzünde oruç tutun” rivayetidir. Yukarıdaki kartta gördüğün gibi bu rivayet (İbn Mâce 1388) çok zayıftır. TDV, bu konudaki hadislere eserlerinde yer veren Tirmizî ve İbn Mâce’nin, senetlerinin zayıf olduğuna kendilerinin de işaret ettiğini belirtir. Berat gecesine dair en güçlü kabul edilen rivayet, Allah’ın o gece ortak koşan ve kin güden dışında herkesi bağışladığını bildiren hadistir (İbn Mâce 1390); onun derecesi de hasen ile zayıf arasında tartışmalıdır. Rivayetlerin tamamını ve derecelerini Berat Kandili sayfasında tek tek anlattık.

Burada dikkat çekici bir nokta var: zayıf rivayetteki “Yok mu af dileyen, onu affedeyim?” çağrısı, sahih bir hadiste her gece için bildirilir (Buhârî 1145). Yani Berat’ın en çok sevilen müjdesi, aslında yılın bütün gecelerine açıktır.

O gece ne kılınabilir?

1. Kaza namazı. Kılınmamış farz namazın varsa, kandil gecesini bu borcu azaltmaya ayırmak en sağlam yoldur. Hadiste unutulan namazın hatırlanınca kılınması emredilir (Müslim 684).

2. Nâfile gece namazı. Yatsıdan sonra ya da sabaha karşı, ikişer rekât hâlinde, dilediğin kadar. Her rekâtta Fâtiha ve bildiğin bir sûre ya da birkaç âyet okursun; sayı ve sûre sana bırakılmıştır. Farzdan sonra en faziletli namazın gece namazı olduğu sahih hadiste bildirilir (Müslim 1163). TDV’nin “Nâfile” maddesi bu namazların hükmünü ayrıntılı anlatır.

3. Namazdan sonra dua ve istiğfar. Secdede ve namaz bitince kendi dilinle, kendi cümlelerinle dua edebilirsin. Sayfanın başındaki seyyidü’l-istiğfâr, Peygamberimizin “istiğfarın efendisi” diye öğrettiği duadır. Bağışlanma ile ilgili diğer sahih dualar tövbe duası sayfamızda.

4. Zikir. Tesbih, tahmid, tekbir ve salavat; istersen zikirmatik ile sayabilirsin. Diyanet, belli sayıda zikrin dinî bir şart olmadığını açıklar; sayılarla ilgili soruları zikir kaç defa çekilmeli sayfasında cevapladık.

Namaz kılamayan, hasta ya da özel hâlde olan biri için de gece kapalı değildir: dua, istiğfar, salavat ve Kur’an dinlemek her hâlde mümkündür.

“Berat duası” hangisi?

Berat gecesine özel, Peygamberimizden gelen bir dua kalıbı yoktur. Bu gece için en uygun dualar, gecenin “aklanma” anlamına dokunan sahih dualardır:

• Seyyidü’l-istiğfâr (Buhârî 6306): Günahı itiraf edip bağışlanma isteyen en kapsamlı dua.
• Af duası (Tirmizî 3513): “Allah’ım, Sen affedicisin, cömertsin, affetmeyi seversin; beni de affet.” Kadir gecesi için öğretilmiştir, her gece okunabilir.
• Kin bırakmama duası (Haşr 59:10): Berat rivayetinde bağışlanmanın dışında kalan “kin güden” ifadesi düşünülünce bu gecenin belki de en anlamlı duası.

Dua etmek için bu metinleri ezberlemek şart değildir. Anlamını bilerek kendi dilinle söylediğin her dua duadır. Duanın karşılığına dair sık sorulan bir soruyu duam neden kabul olmuyor sayfasında kaynaklarıyla ele aldık.

Benzer soru, başka gece

Aynı tartışma Receb’in ilk Cuma gecesi için de yapılır; orada da 12 rekâtlık uydurma bir tarif dolaşır. Ayrıntısını Regaib kandili namazı sayfasında anlattık. Bütün kandiller için ortak, kaynaklı bir gece planı da kandil gecesi yapılacak ibadetler sayfasında.

Esmalarla dua

Namazdan sonra Allah’ın isimleriyle dua etmek güzeldir: çokça bağışlayan Gaffâr, affı seven Afüvv ve dualara karşılık veren Mucîb bu gecenin anlamına en yakın isimlerdir. Aşağıdaki kartlardan anlamlarına bakabilirsin.