İtikâf: Ramazan’ın son on gününde camide kalmak

İtikâf ne demek?

İtikâf, Arapçada “alıkoymak, bir yere yerleşip bağlanmak” anlamındaki akf kökünden gelir. Fıkıhta, ibadet niyetiyle ve belirli kurallara uyarak camide kalmak demektir. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin tarifiyle itikâf, kişinin kendini sıradan meşguliyetlerden bir süre uzak tutmasıdır. Bu yüzden itikâfın özü bir mekânda kalmaktan çok, dikkati bütünüyle Allah’a çevirmektir.

İtikâfın kökü Kur’an’dadır. Bakara sûresi, mescitlerde itikâfta bulunanlara bir sınır çizer (2:187). Aynı sûrede Hz. İbrâhim ile İsmâil’den Kâbe’yi onu tavaf edenler, orada ibadet için kalanlar ve namaz kılanlar için temiz tutmaları istenir (2:125). Âyette geçen “âkifîn”, itikâfla aynı kökten gelen kelimedir. TDV bu âyete dayanarak itikâfın Hz. İbrâhim’den beri süren bir gelenek olduğunu belirtir.

Peygamberimizin itikâfı

Hz. Âişe, Peygamberimizin vefatına kadar Ramazan’ın son on gününde itikâfa girdiğini ve ondan sonra eşlerinin de itikâfa girdiğini anlatır (Buhârî 2026). Diyanet’in Hadislerle İslâm eseri itikâf bölümünü bu hadisle açar. Ebû Hüreyre ise onun her Ramazan on gün itikâfa girdiğini, vefat ettiği yıl ise yirmi gün kaldığını aktarır (Buhârî 2044).

Peygamberimizin itikâfı bir arayıştı. Ebû Saîd el-Hudrî’nin anlattığına göre önce Ramazan’ın ilk on gününde, sonra orta on gününde Kadir gecesini arayarak itikâfa girdi; Kadir’in son on günde olduğu bildirilince yanındakilere “İtikâfa girmek isteyen girsin” dedi (Müslim 1167). Son on gün girdiğinde ise kuşağını sıkıca bağlar, gecesini ibadetle ihya eder ve ailesini de uyandırırdı (Buhârî 2024).

İtikâfın hükmü ve çeşitleri

TDV’ye göre itikâf fakihlerin çoğunluğuna göre sünnettir; bazılarına göre menduptur. Ramazan’ın son on günündeki itikâf müekked sünnettir. Hanefî mezhebinde bu itikâf sünnet-i kifâyedir: Bir mahallede birkaç kişinin itikâfa girmesiyle sünnet ihya edilmiş olur. İtikâf üç çeşittir:

• Vacip itikâf: “Allah rızası için şu kadar gün itikâfa gireceğim” diye adanan itikâftır. Hanefîlere göre adak itikâfta oruç şarttır.
• Sünnet itikâf: Ramazan’ın son on gününde yapılan itikâftır.
• Nâfile (müstehap) itikâf: Yılın herhangi bir zamanında, istenen süre kadar yapılan itikâftır. Camiye girerken itikâfa niyet edip birkaç saat ibadetle kalmak da bu kapsamdadır.

2027’de itikâfa ne zaman girilir?

Ramazan 2027’de 8 Şubat Pazartesi başlıyor. Hicrî takvimde gece kendinden sonraki güne ait olduğu için Ramazan’ın 21. gecesi, 20. günün akşamına denk gelir: 27 Şubat 2027 Cumartesi akşamı. Son on gecenin tamamını itikâfta geçirmek isteyen kişi, bu gecenin başını kaçırmamak için o akşam güneş batmadan camide olur. Hadiste Peygamberimizin sabah namazını kıldıktan sonra itikâf için hazırlanan çadırına girdiği de anlatılır (Buhârî 2033); âlimler bu rivayeti farklı yorumlamıştır.

Ramazan 2027’de 29 gün çekiyor; son gün 8 Mart Pazartesi’dir. O gün güneş batınca son on gün tamamlanır. Ertesi sabah, 9 Mart Salı, Ramazan Bayramı’nın ilk günüdür. İtikâf süresince Kadir Gecesi de idrak edilir; Diyanet 2027 Kadir Gecesi’ni 5 Mart Cuma akşamı olarak ilan etmiştir. Kadir gecesine dair ayrıntılar için Kadir Gecesi sayfamıza bakabilirsin.

İtikâfa nasıl girilir?

1. Cami görevlisiyle önceden konuş. Yatacağın yer, eşyaların, temizlik imkânları ve caminin düzeni hakkında önceden bilgi almak, hem senin hem cemaatin rahatı için iyi olur.
2. Temiz ol ve niyet et. İtikâfa giren kişinin cünüplük, adet ve lohusalık hâlinden temiz olması ve itikâfa niyet etmesi şarttır. İçinden “Allah rızası için itikâfa niyet ettim” demek yeterlidir.
3. Cami seç. Hanefî ve Hanbelîlere göre cuma kılınan camide itikâf daha faziletlidir; beş vakit namazın cemaatle kılındığı bir mescitte itikâf da sahihtir.
4. Gerekenleri yanına al. Yatak, kıyafet, ilaçlar, Kur’an ve okumak istediğin kitaplar. Mümkünse yemeği getirecek birini ayarla; böylece camiden çıkmak zorunda kalmazsın.
5. Programını kur. Beş vakit namaz, teravih, Kur’an, zikir, dua ve tefekkür için bir düzen kur.

İtikâfta ne yapılır?

TDV’ye göre itikâftaki kişinin gücü yettiğince namaz kılması, Kur’an okuması, istiğfar etmesi, dua etmesi, kelime-i tevhid ve tekbir getirmesi, Allah’ın varlığı ve kudreti üzerine düşünmesi, gereksiz konuşmalardan kaçınması ve başta siyer olmak üzere dinî eserler okuması müstehaptır. Sabah ve akşam zikirlerini kaynaklarıyla sabah akşam zikirleri sayfamızda bulabilirsin. Zikirlerini zikirmatik ile sayabilirsin; ama sayı bir şart değildir.

İtikâf telefondan ve sosyal medyadan da bir mola vermek için güzel bir fırsattır. On gün boyunca bildirimlerin değil, kendi iç sesinin ve Kur’an’ın sesinin duyulduğu bir ortam, itikâfın bugünkü dünyada en çok ihtiyaç duyulan yanı olabilir.

Neler itikâfı bozar, nelere izin var?

İtikâftaki kişi abdest, gusül ve tuvalet gibi zorunlu ihtiyaçlar için camiden çıkabilir. Hz. Âişe, Peygamberimizin itikâftayken bir ihtiyaç dışında eve girmediğini anlatır (Buhârî 2029). Hz. Âişe’ye nispet edilen bir sözde itikâftaki kişinin hasta ziyaretine ve cenazeye gitmemesi, zorunlu ihtiyacı dışında çıkmaması sünnet olarak sayılır (Ebû Dâvûd 2473; Elbânî: hasen sahih). Ebû Dâvûd, diğer ravilerin bu sözü “sünnettir” ifadesi olmadan, Hz. Âişe’nin kendi görüşü olarak aktardığını not eder.

Fakihlerin görüşleri şöyle özetlenebilir:

• Bozar: Eşlerin birlikte olması (bütün mezheplere göre), hasta ziyareti ya da cenaze namazı için çıkmak, akıl kaybı ve bayılma, adet ve lohusalık. Hanefî ve Mâlikîlere göre unutarak camiden çıkmak da bozar.
• Görüş farkı olanlar: Hekime gitmeyi ya da yatmayı gerektiren bir hastalık için çıkmak Hanefîlere göre itikâfı bozar, diğer üç mezhebe göre bozmaz. Yemek için çıkmayı Şâfiîler caiz görür; diğerleri yemeği getirecek biri varsa çıkmayı uygun bulmaz.
• Bozmaz: Cuma kılınmayan bir camide itikâfa giren kişinin cumaya gitmesi Hanefî ve Hanbelîlere göre itikâfı bozmaz.

Bozulan sünnet itikâfın Şâfiî ve Hanbelîlere ve Hanefî mezhebindeki hâkim görüşe göre kaza edilmesi gerekmez; istenirse yeniden niyet edilip itikâfa girilir.

Kadınlar ve evde itikâf

Peygamberimizin eşleri onun döneminde ve vefatından sonra itikâfa girmiştir. Fakihlerin çoğuna göre kadınlar da erkekler gibi camide itikâfa girer. Hanefî fakihleri ise kadınların evin namaz kılmak için ayrılmış uygun bir köşesinde itikâfa girmesini tercih etmiştir. Ev itikâfında da aynı kurallar geçerlidir: o köşeden zorunlu ihtiyaç dışında ayrılmamak, gününü ibadetle geçirmek. Erkekler için itikâfın yeri camidir.

Sağlık ve düzenli ilaç kullananlar

İtikâf, dinlenmeyi ve sağlığı ihmal etmek demek değildir. Düzenli ilaç kullanan, kronik bir hastalığı olan ya da ileri yaşta olan kişi, itikâftan önce hekimine danışmalı ve ilaçlarını yanında bulundurmalıdır. Adak olmayan nâfile itikâf birkaç saatle de yapılabildiği için, on gün kalamayacak durumda olan kişi gücüne göre kısa süreli itikâfa girebilir. İtikâf sırasında acil bir sağlık sorunu yaşanırsa beklemeden 112 aranmalıdır.

İtikâf ve esmalar

İtikâf, bir süreliğine dünyanın işlerini Allah’a bırakıp O’na yönelmektir. Vekîl (işleri kendisine bırakılan) ismi bu teslimiyeti, Hayy (diri olan) ismi gecelerin uyanıklığını, Mucîb (dualara karşılık veren) ismi ise itikâftaki duaları hatırlatır. Aşağıdaki kartlardan anlamlarını okuyabilir, itikâf boyunca dilediğin kadar zikredebilirsin.