İşten çıkarıldım, işsiz kaldım: Ne yapmalıyım?

Sarsılman çok normal

“Sizinle yollarımızı ayırıyoruz” cümlesini duymak, bazen yıllardır kurduğun düzenin bir anda yıkılması gibidir. Kira, faturalar, çocukların ihtiyaçları bir yanda; “Ben yetersiz miyim?” sorusu öbür yanda. İşini kaybeden pek çok kişi bir süre utanç, öfke ve korkuyu aynı anda yaşar. Bunlar zayıflık değildir; büyük bir değişime karşı verilen insani tepkilerdir.

Unutma: Bir iş, senin değerini belirlemez. Allah’ın sana verdiği yetenekler, emeğin ve tecrüben, işten çıkarıldığın gün de seninle birlikte. Kur’an, zorlukla birlikte bir kolaylık olduğunu üst üste iki kez söyler (İnşirâh 94:5-6).

Hz. Mûsâ’nın gölgedeki duası

Kur’an’da işsizliğin ve kimsesizliğin en güzel anlatımlarından biri Hz. Mûsâ’nın hikâyesidir. Mısır’dan kaçmış, Medyen’e varmış; ne evi ne işi ne de tanıdığı biri vardır. Su başında sürülerini sulayamayan iki kadına yardım eder, sonra bir ağacın gölgesine çekilir ve şöyle dua eder: “Rabbim, bana indireceğin her hayra muhtacım” (Kasas 28:24).

Âyetlerin devamında kadınlardan biri gelip babasının onu çağırdığını söyler; kadınlardan biri de babasına Mûsâ’yı işe almasını önerir, çünkü o hem güçlü hem güvenilirdir (Kasas 28:25-27). Bu hikâyede iki ders vardır: Dua, Mûsâ’nın yardım etmek için harekete geçmesinin ardından gelmiştir. Ve ona kapıyı açan şey, gösterdiği emek ve dürüstlük olmuştur. Bugün bir iş görüşmesinde de aranan şey çoğu zaman budur: yetkinlik ve güvenilirlik.

İlk hafta yapılacaklar

Dua ve tevekkül, adım atmanın yerine geçmez; Peygamberimiz devesini bağlamadan Allah’a güvenmek isteyen kişiye “Önce bağla, sonra tevekkül et” demiştir (Tirmizî 2517). İşini kaybettiğin ilk günlerde atabileceğin adımlar:

1. Belgelerini topla. Fesih bildirimini, son bordrolarını, iş sözleşmeni ve e-Devlet’ten SGK hizmet dökümünü bir dosyada sakla.
2. Haklarını öğren. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kullanılmamış izin ücreti ve işsizlik ödeneği gibi hakların olabilir. İşsizlik ödeneğinin şartlarını ve başvuru süresini İŞKUR’un sayfasından kontrol et; süreyi kaçırma. Sorularını ALO 170’e sorabilirsin. Diyanet’in açıklamasına göre haksız yere işten çıkarılan işçinin kıdem tazminatı alması caizdir.
3. Haksızlık varsa hukuki yolu düşün. Çıkarılma sebebinin haksız olduğunu düşünüyorsan bir avukata ya da barodaki adli yardım bürosuna danış; işe iade gibi başvuruların süreleri kısa olabilir.
4. Bütçeni yeniden kur. Zorunlu giderleri ayır, ertelenebilecekleri ertele. Borçların varsa alacaklılarınla erkenden konuş; borcum var sayfasında adım adım bir plan bulabilirsin.
5. Arayışı bir işe dönüştür. İŞKUR’a kayıt ol, özgeçmişini güncelle, eski iş arkadaşlarına ve çevrene iş aradığını söyle. Her gün belirli bir saati başvurulara ayır.

Tevekkül: kuş gibi sabah yola çıkmak

Peygamberimiz, Allah’a gerçek anlamda güvenilseydi kuşların rızıklandırıldığı gibi insanların da rızıklandırılacağını söyler: Sabah aç çıkarlar, akşam tok dönerler (Tirmizî 2344). Bu hadis çoğu zaman “Hiçbir şey yapmasan da rızkın gelir” diye anlaşılır; oysa kuş yuvasında beklemez, sabah erkenden yola düşer. Tevekkül, elinden geleni yapıp sonucu kaygıyla değil güvenle beklemektir. Kur’an da yeryüzünün insanın emrine verildiğini, onun yollarında dolaşıp Allah’ın rızkından yenmesini söyler (Mülk 67:15).

Geçici bir iş utanç değildir

Uzun süre aynı alanda iş bulamazsan geçici ya da farklı bir işe girmek gözüne küçük görünebilir. Peygamberimiz, kişinin sırtında odun taşıyıp satmasının insanlardan bir şey istemekten daha hayırlı olduğunu söyler (Buhârî 1471) ve el emeğiyle kazanılan lokmanın en hayırlı lokma olduğunu bildirir (Buhârî 2072). Helal olan her emek onurludur; bu dönem, yeni bir beceri öğrenmek için de bir fırsat olabilir. Bir iş teklifi karşısında kararsız kalırsan istihare duası sayfasına bakabilirsin.

Günlerin dağılmasın

İşsiz kalan pek çok kişinin en çok zorlandığı şey, birden boşalan günlerdir. Geç kalkmak, gün boyu ekrana bakmak ve akşam “Bugün de hiçbir şey olmadı” demek, moralini başvuruların sonucundan daha çok yıpratabilir. Bir çalışma günü gibi sabah belirli bir saatte kalk, sabah namazını ve sabah zikirlerini günün başlangıcı yap. Günün bir bölümünü başvurulara, bir bölümünü yeni bir beceri öğrenmeye, bir bölümünü de yürüyüşe ya da ailene ayır. Mülakat çağrısı geldiğinde, önceki işinden kötü söz etmeden, ne öğrendiğini ve neler yapabileceğini anlatmaya hazırlan. Küçük de olsa her günün bir sonucu olsun: bir başvuru, bir telefon, öğrenilmiş yeni bir konu. Akşam bunları bir deftere yazmak, ilerlediğini sana da gösterir.

Yalnız taşıma

İşsizliği aileden saklamak, yükü iki katına çıkarır. Eşine ya da güvendiğin birine durumu sakin bir anda anlat; birlikte plan yapmak suçlamanın önüne geçer. Geleceğe dair korkuların büyüdüğünde gelecek kaygısı sayfası sana eşlik edebilir. Haftalardır süren bir çöküntü, uykusuzluk ya da hiçbir şeye isteğinin kalmaması varsa bir uzmana başvur; psikiyatri randevusu MHRS üzerinden alınabilir. Umutsuzluk ağırlaşır ve kendine zarar verme düşüncesi aklından geçerse lütfen beklemeden 112’yi ara.

Rızık ve esmalar

Rızkı veren Rezzâk, kapıları açan Fettâh, işlerin bırakıldığı Vekîl ve ihtiyaçtan kurtaran Mugnî bu hâle anlamca yakın isimlerdir. Anlamlarını okuyabilir, rızık için esmalar ve rızık duası sayfalarına göz atabilirsin. İçinden geçeni yazmak istersen sayfadaki Nûr kartı da burada; yazdığın hiçbir yere gönderilmez.