Anne babamla anlaşamıyorum, ne yapmalıyım?

Önce şunu bil: Şiddet varsa öncelik güvenliğin

Annen ya da baban sana vuruyor, seni tehdit ediyor, evden çıkmanı engelliyor ya da istemediğin bir evliliğe zorluyorsa, bu sayfadaki öğütler sırayı değiştirmez: Önce güvenliğin. Şiddet anında 112’yi ara. Aile içi şiddet ve istismar için ALO 183 Sosyal Destek Hattı’na günün her saatinde ulaşabilirsin; bu hat çocuklar ve gençler için de açıktır. Anne babaya saygı, şiddete katlanmak demek değildir.

Anlaşamamak, sevmemek değildir

Aynı sofraya oturup birbirini anlayamamak çok yorucu bir duygudur. Sen büyüdükçe kendi fikirlerin, kendi kararların oluşur; onlar ise seni hâlâ korumaları gereken bir çocuk gibi görebilir. Meslek, evlilik, din anlayışı, kıyafet, para, şehir değiştirmek… Tartışmaların çoğu bu kesişme noktalarında çıkar. Bazen de yıllardır biriken kırgınlıklar vardır: karşılaştırılmak, takdir görmemek, sözü dinlenmemek.

Bunları yaşaman, onları sevmediğin ya da kötü bir evlat olduğun anlamına gelmez. Peygamberimiz, iyiliğe en çok kimin layık olduğu sorulduğunda üç kez “annen”, sonra “baban” demiştir (Buhârî 5971). Bu sevgi ve vefa borcu, fikir ayrılığıyla ortadan kalkmaz.

Kur’an’ın dengesi: iyilik ve sınır

Kur’an anne baba ilişkisini tek bir kelimeyle anlatır: ihsan, yani iyiliğin en güzeli. İsrâ sûresinde Allah, Kendisine kulluktan hemen sonra anne babaya iyiliği emreder ve onlara “öf” bile denmemesini, onları azarlamamayı, onlarla saygın bir dille konuşmayı ister (İsrâ 17:23). Lokmân sûresi ise annenin çocuğunu güçsüzlük üstüne güçsüzlükle taşıdığını hatırlatır (Lokmân 31:14).

Ama aynı sûrenin hemen sonraki âyeti bir sınır da çizer: Anne baba Allah’a ortak koşmaya zorlarsa onlara uyulmaz; ama dünyada onlarla iyi geçinilir (Lokmân 31:15; Ankebût 29:8). Peygamberimizin “Günah olan bir işte itaat yoktur, itaat iyilikte olur” sözü de bu dengeyi tamamlar (Buhârî 7257). Yani din senden iki şey ister: saygıyı hiçbir zaman bırakmamak ve doğruyu yanlıştan ayırmak.

Konuşmanın yolu

Kavgaların çoğu ne söylendiğinden çok nasıl söylendiğinden büyür. Şunları dene:

1. Doğru anı seç. Biri yorgun, aç ya da öfkeliyken önemli bir konuyu açma.
2. Önce dinle. Onların itirazının altında çoğu zaman bir korku vardır: seni kaybetmek, üzülmeni istememek, çevrenin ne diyeceği.
3. Suçlama yerine kendini anlat. “Siz hiç anlamıyorsunuz” yerine “Bu konu benim için çok önemli, şöyle hissediyorum” demek kapıyı açık tutar.
4. Sesini yükseltme. Haklı olsan bile sesini yükseltmek, âyetin “onları azarlama” dediği yere düşer. Ortam gerilirse “Sonra konuşalım” deyip odadan çık.
5. Bir aracı bul. Ailenin güvendiği bir akraba ya da büyük, iki tarafı da dinleyebilir.

Hayatını yönlendirecek kararlarda (evlilik, meslek, taşınmak) acele etme; istişare et ve istihare yap.

Uzak olsan da bağı koparma

Bazen birlikte yaşamak çok zorlaşır ve ayrı bir eve çıkmak, şehir değiştirmek gerekir. Bu, bağı koparmak anlamına gelmez. Hz. Esmâ, Müslüman olmayan annesi kendisini ziyarete geldiğinde onunla ilişkisini sürdürüp sürdürmeyeceğini sormuş; Peygamberimiz “Evet, annenle bağını sürdür” demiştir (Buhârî 2620). Arayıp hâl hatır sormak, bayramlarda ziyaret etmek, ihtiyaç anında yanlarında olmak; mesafe olsa da iyiliğin kapısını açık tutar.

Yaşlanan ya da hastalanan bir anne babanın bakımını üstlendiysen ve bu yük seni tüketiyorsa, bunu dile getirmek de iyiliğin parçasıdır. Kardeşlerinle görev paylaşımı yap, destek iste. Tükendim, çok yoruldum sayfası sana eşlik edebilir. Eşinle anne baban arasında kaldığın durumlarda eşimle aram bozuk sayfasına da bakabilirsin.

Kırıcı bir söz çıktıysa

Tartışmanın sıcaklığında ağzından ağır bir söz çıktıysa, bunu büyütmeden onarmak mümkündür. Biraz zaman geçince yanlarına git ve sadece “O sözü söylememeliydim, kusura bakmayın” de; haklı olduğun konuyu aynı anda tekrar savunmaya kalkma, özür ile tartışmayı birbirinden ayır. Anne baba çoğu zaman uzun açıklamalardan çok, gelip kapıyı çalan evladı görmek ister. Onlar sana kırıcı davrandıysa da, kırgınlığını suçlamadan anlatmayı dene: “O gün söylediğin şey beni çok üzdü” demek, sessizce uzaklaşmaktan daha sağlıklıdır. Kur’an’ın anne babayla “saygın bir dille” konuşmayı istemesi (İsrâ 17:23), zor konuşmalardan kaçmayı değil, onları incitmeden yapmayı öğretir. Bazı kırgınlıklar tek konuşmayla geçmez; küçük adımlarla, sabırla iyileşir. Bir telefon, bir ziyaret, sofrada birlikte geçirilen sakin bir akşam; aradaki buzu çoğu zaman bu küçük ama düzenli adımlar eritir.

Onlar için dua et

Anne babayla aranız ne kadar bozuk olursa olsun, onlar için dua etmek kalbini yumuşatır. Kur’an’ın öğrettiği “Rabbim, onlar beni küçükken nasıl büyüttülerse Sen de onlara öyle merhamet et” duası (İsrâ 17:24) en bilinenidir; öteki dualar ve okunuşları anne baba için dua sayfasında. Kendin için de aranızın düzelmesini, sana sabır ve doğru sözü bulmayı istemeyi unutma.

Aile ve esmalar

Merhamet eden Rahîm, öfkeyi hemen cezalandırmayan Halîm, seven ve sevdiren Vedûd ve sabrı veren Sabûr bu hâle anlamca yakın isimlerdir. Anlamlarını okuyup dilediğin kadar anabilir, sevgi için esmalar sayfasına göz atabilirsin. İçinden geçeni yazmak istersen sayfadaki Nûr kartı da burada; yazdığın hiçbir yere gönderilmez.