Ebced nedir, ebced hesabının dinde yeri var mı?

Ebced ne demek?

Ebced, Arap alfabesinin eski sıralaması ve bu sıradaki harflere verilen sayı değerlerine dayanan hesap sistemidir. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin “Ebced” maddesine göre bu sıralama, harfleri kolayca akılda tutmak için kullanılan ve kendi başına bir anlamı olmayan sekiz kelimeden oluşur. Adını da bu kelimelerin ilkinden alır: ebced, hevvez, huttî, kelemen, sa’fes, karaşet, sehaz, dazağ.

Aynı maddeye göre bu tertip Peygamberimiz döneminde de kullanılmış, Emevîler zamanında yerini bugünkü, birbirine benzeyen harflerin ardarda geldiği sıralamaya bırakmıştır. Ansiklopediye göre sistem, İbrânîce ve Ârâmîcenin de etkisiyle Nabatîceden Arapçaya geçmiştir; harflerin sırası ve sayı değerleri bu dillerin alfabeleriyle örtüşür.

Harflerin sayı değerleri

İlk üç kelime birler, sonraki ikisi onlar, son üçü yüzler basamağını verir. TDV’deki tabloya göre “asıl ebced” şöyledir:

Kelime	Harfler ve değerleri
ebced	elif 1 · be 2 · cim 3 · dal 4
hevvez	he 5 · vav 6 · ze 7
huttî	ha 8 · tı 9 · ye 10
kelemen	kef 20 · lâm 30 · mim 40 · nun 50
sa’fes	sin 60 · ayn 70 · fe 80 · sad 90
karaşet	kaf 100 · re 200 · şın 300 · te 400
sehaz	se 500 · hı 600 · zel 700
dazağ	dad 800 · zı 900 · ğayn 1000

Bir kelimenin ebced değeri, harflerinin değerleri toplanarak bulunur. TDV’nin verdiği örnekle “Allah” kelimesi 66 eder; ansiklopedi “işi 66’ya bağlamak” deyimini de bununla, yani işi Allah’a havale etmek diye açıklar. Esma sayfalarında gördüğün sayılar da aynı yolla hesaplanır: “Latîf” 30 + 9 + 10 + 80 = 129’dur. Ansiklopedi, harflerin değerinin başka yollarla da hesaplandığı farklı ebced sistemleri bulunduğunu not eder; bu yüzden internetteki sayılar bazen birbirini tutmaz.

Ebced nerelerde kullanıldı?

Ebcedin en bilinen kullanımı edebiyattadır. Divan şairleri bir olayın yılını, harflerinin toplamı o yılı veren bir mısrayla bildirirdi; buna tarih düşürme denir. Kitapların giriş sayfaları, vakıf kayıtları ve bazı resmî sayımlar da ebced harfleriyle numaralanırdı. TDV, Mehmed Âkif’e babasının doğum yılını veren “Ragıyf” adını bu usulle koyduğunu da aktarır.

Ancak aynı madde, ebcedin halk arasında en çok zâyiçe, tılsım, muska ve vefk hazırlamakta, ayrıca sihir ve büyücülükte kullanıldığını da belirtir. Kelimeler arasındaki sayı eşitliklerinden sırlar çıkaran “ebced risaleleri”nin çoğunu ise “yakıştırma olmaktan ileri geçmeyen” açıklamalar olarak niteler.

Diyanet’in açıklaması: harf ve sayılarla gelecek okunmaz

Din İşleri Yüksek Kurulu’nun “Gayb bilgisi ve cefr” açıklaması bu konunun temel kaynağıdır. Açıklamaya göre gayb, yani akıl ve duyularla bilinemeyen ve özellikle gelecekle ilgili olan alan, yalnız Allah’ın bildiği bir alandır (Neml 27:65; En’âm 6:59). Allah’ın bildirdiği peygamberler dışında hiç kimse gelecekten haber veremez (Cin 72:26-27). Kurul, harflerin ve sayıların özel sırlar taşıdığı inancına dayanan ve ebced sıralamasıyla değer verilen harflerden gelecek bilgisi çıkardığını iddia eden cefri “asılsız ve bâtıl bir yöntem” olarak niteler.

Aynı açıklama, Kur’an’ın kendini apaçık ve kolay anlaşılır bir kitap olarak tanıttığını (Kamer 54:17) ve onda şifre ya da gizemli sayılar bulunmadığını vurgular. Peygamberimizin falcıya gidip bir şey sormayı (Müslim 2230) ve yıldızlardan gelecek bilgisi edinmeyi (Ebû Dâvûd 3905) yasaklayan sözleri de yukarıdaki kartlarda yer alıyor.

Ebced ve zikir sayıları

Uygulamada ve esma sayfalarında “Yâ Latîf 129” gibi sayılar görürsün. Bunlar ismin ebced değeridir ve gelenekte zikir sayısı olarak kullanılmıştır. Bu sayıyla okumak yasak değildir; ama bir esmanın kaç kere okunacağını bildiren bir âyet ya da hadis yoktur. Diyanet’in açıklamasına göre zikirlerin belli bir sayıda okunması şart değildir ve bir sayıya sonuç vaadi bağlanamaz. Esmayı nasıl okuyabileceğini esma nasıl okunur sayfası, sayısı hadiste geçen zikirleri zikir kaç defa çekilmeli sayfası anlatıyor.

Hesap yerine anlam

İnsanı ebced hesabına götüren şey çoğu zaman bir merak ya da bir kaygıdır: “Bana hangi isim uygun?”, “Bu evlilik hayırlı mı?”, “Önümde ne var?” Bu soruların sahih cevabı sayılarda değil, anlamda ve duadadır. Bir esmayı adının harflerine göre değil, ihtiyacına ve hâline göre seçebilirsin; derdine göre esma listesi bunun için var. Bir karar önündeysen, araştırıp danıştıktan sonra Allah’tan hayırlısını istemek için istihare duası Peygamberimizin öğrettiği yoldur. Allah’a güzel isimleriyle dua etmeyi öğütleyen âyet de (A’râf 7:180) hesap değil, yöneliş ister.