Salavat nasıl getirilir?

Salavat ne demek?

“Salât” kelimesi sözlükte dua, saygı ve rahmet anlamlarına gelir; çoğulu “salavât”tır. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Allah’ın Peygamberine salâtı ona rahmet etmesi ve onu övmesi, meleklerin salâtı onun için bağışlanma dilemesi, müminlerin salâtı ise Allah’tan onun makamını yüceltmesini istemektir. Yani salavat getirirken aslında Allah’a dua edersin: “Allah’ım, Peygamberine rahmet et.”

Kur’an bu duayı açık bir emirle ister: Allah ve melekleri Peygamber’e salât eder; ey inananlar, siz de onun için rahmet dileyin ve ona gönülden selam verin (Ahzâb 33:56).

Peygamberimizin öğrettiği lafız

Âyet inince sahabe bir soru sordu: “Sana nasıl selam vereceğimizi öğrendik, ama nasıl salât edeceğiz?” Peygamberimiz onlara yukarıdaki kartta yer alan salli ve bârik dualarını öğretti (Buhârî 6357; aynı lafız Buhârî 3370’te de geçer). Müslim’in rivayetinde benzer bir lafız “fi’l-âlemîn” ilavesiyle gelir (405); Buhârî’nin bir başka rivayetinde “âl” yerine “eşleri ve soyu” denir (6360).

Bu farklılık bir karışıklık değil, bir genişliktir: Peygamberimiz salavatı tek bir kalıba bağlamamış, birkaç sahih lafız öğretmiştir. Namazda okunan salli-bârik duaları da bunlardır. TDV, bu duanın “salât-ı İbrâhîmiyye” ya da “salât-ı tâmme” diye de anıldığını belirtir.

Kısa salavat şekilleri

Her an uzun lafzı okumak gerekmez. Diyanet’in açıklamasına göre en kısa şekilde şöyle salavat getirilir:

• Allâhümme salli alâ Muhammed (Allah’ım, Muhammed’e rahmet et)
• Sallallâhu aleyhi ve sellem (Allah ona rahmet ve selam etsin)
• Allâhümme salli alâ seyyidinâ Muhammedin ve alâ âlihî ve sahbihî ve bârik ve sellim

Peygamberimizin adını duyduğunda ya da söylediğinde “sallallâhu aleyhi ve sellem” demek, salavatın en sık kullanılan şeklidir.

Salavatın getirildiği yerler

TDV İslâm Ansiklopedisi, namaz dışında Peygamberimizin adı anılınca ve yazılınca, ezan dinlerken, cuma günü, mescide girerken ve cenaze namazında salavat getirmenin müstehap sayıldığını aktarır. Bunlardan hadislerde açıkça geçenler şunlardır:

1. Namazın son oturuşunda. Ettehiyyâtü’den sonra salli ve bârik duaları okunur.
2. Adı anıldığında. Peygamberimiz, yanında adı anıldığı hâlde salavat getirmeyeni “cimri” diye nitelemiştir (Tirmizî 3546).
3. Duanın başında. Peygamberimiz, Allah’a hamd etmeden ve salavat getirmeden dua eden biri için “Acele etti” demiş; önce hamd, sonra salavat, sonra dilek sırasını öğretmiştir (Tirmizî 3477). Ayrıntısı dua nasıl edilir sayfasında.
4. Ezandan sonra. Müezzinin sözlerini tekrar edip ardından salavat getirmek ve Peygamberimiz için vesîle istemek öğütlenmiştir (Müslim 384). Bu duanın metni ezan duası sayfasında.
5. Cuma günü. Cuma günü çokça salavat getirilmesini tavsiye eden hadis Ebû Dâvûd’dadır (1047); derecesi hakkında farklı değerlendirmeler vardır. Cumaya özgü dualar Cuma günü okunacak dualar sayfasında.

Salât ile selam, aile ve diğer peygamberler

Âyet hem salâtı hem selamı ister. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre “selam” kısmı, namazın son oturuşunda okunan Ettehiyyâtü’deki selamlama gibi Peygamberimizin manevi şahsiyetini selamlamak ya da onun getirdiğine gönülden boyun eğmek diye anlaşılmıştır. “Sallallâhu aleyhi ve sellem” ifadesi ikisini birlikte söyler.

Salli-bârik dualarında Peygamberimizin ailesi de anılır. Ansiklopedi, ailesine ve sahabeye Peygamberimize yapılan salavatın devamında salât getirmenin caiz olduğunu, ama onlar için tek başına salât ifadesi kullanmanın genellikle uygun görülmediğini aktarır. Bazı âyet ve hadislerden hareketle diğer peygamberlere de salât ve selam getirilmesi tavsiye edilmiştir; “aleyhisselâm” demek bunun yaygın şeklidir.

Abdest, besmele ve sayı

Salavat bir dua olduğu için abdest şart değildir; Diyanet’in açıklamasına göre âdetli ya da lohusa kadınlar da salavat getirebilir. Aynı kurul, salavat için belli bir vakit ve sayı olmadığını, kişinin dilediği zaman dilediği kadar salavat getirebileceğini ve besmele çekme zorunluluğu bulunmadığını açıklar.

Saymak istersen salavat zikirmatiği bunun için var; orada salavatın fazileti ve sayı sorusu ayrıca ele alınıyor.

Sonradan yazılmış salavatlar

Salât-ı tefrîciye, salât-ı münciye ya da Delâilü’l-hayrât’taki salavatlar, Peygamberimizden nakledilmiş değil, sonraki yüzyıllarda yazılmış metinlerdir. Diyanet bu metinlerin belli sayıda okunmasının dinî bir gereklilik sayılmaması ve namazların arkasında zorunlu hâle getirilmemesi şartıyla her zaman okunabileceğini belirtir. Peygamberimizin bizzat öğrettiği salli-bârik lafızlarının ise ayrı bir değeri vardır: Sahabe “nasıl?” diye sormuş, cevabı ondan almıştır.